NR Governance Kennisbank

Een openbare schat aan informatie

Alles wat er op het gebied van governance toe doet, verzamelen we in de NR Governance Kennisbank: observaties, onderzoek, boekbesprekingen, checklists en best practices. De Kennisbank is zo rijk en breed omdat we deze niet alleen vullen. Partners waaronder Berenschot, Custom Management, EY, Van Doorne, GITP, NVTZ en PwC, delen hun kennis op het gebied van corporate governance, wetgeving & jurisprudentie, finance & accounting, risicomanagement, cultuur & gedrag, management en leiderschap.

De NR Governance Kennisbank is sectoroverschrijdend en online vrij toegankelijk voor commissarissen, toezichthouders, bestuurders, ondernemingsraden en hun adviseurs.

Best practice

In een gejuridiseerde wereld is een goede en vertrouwde advocaat essentieel. Hoe kunnen bestuurders en toezichthouders succesvol optrekken met de juridisch adviseur, zonder de controle te verliezen? Acht tips van Leo Epskamp, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. 

Behavioral governance

‘Culturele condities leiden tot een gepercipieerde cultuur, die vervolgens leidt tot gedrag en prestaties. Het is belangrijk om die lijn zo duidelijk mogelijk te maken’, aldus Olof Bik, hoogleraar Behavioral Research in Auditing aan Nyenrode Business Universiteit. Over die twee zinnen zijn boeken vol te schrijven, maar Bik vat de kern bondig samen: cultuur is geen panacee. EY ging met Bik in gesprek. ‘De raad van commissarissen moet het management helpen een eigen koers te varen.’

Ervaringen en verwachtingen van intern toezichthouders over verscherpt toezicht

Wat betekent verscherpt toezicht voor de íntern toezichthouder? Wat hebben raden van toezicht die het zelf hebben meegemaakt van die periode geleerd? En wat kunnen andere toezichthouders daar weer van leren? In dit artikel een verkenning door de NVTZ rond de ervaringen met en verwachtingen van raden van toezicht ten aanzien van verscherpt toezicht.

Toezichthouders in de media.

Verzekeraars CNA en Liberty Mutual weigeren op te draaien voor de torenhoge kosten die oud-topman René van der Bruggen van het failliete beursfonds Imtech maakt in zijn verweer tegen verschillende schadeclaims. Dat bleek bij een kort geding in Rotterdam. De opstelling van de verzekeraars roept volgens betrokkenen de vraag op hoe goed bestuurders en commissarissen écht beschermd zijn na een faillissement van hun onderneming.

Boekrecensie

Anders samenwerken na de corona cultuurshock, luidt de ondertitel van het boek Werk heeft het gebouw verlaten van antropoloog Jitske Kramer. Thuiswerken is de norm geworden. Maar hoe gaan we daar als ‘tribes’ mee om? Of gaan we nieuwe kantoor-tribes bouwen? Kan toezicht helpen?

Kwaliteit van toezichthouder geborgd in RCBM-register

Het Register Certified Board Member (RCBM) is een soort rijbewijs voor toezicht. Het certificaat laat zien dat je de basisbeginselen van toezicht beheerst en dat je jezelf als toezichthouder jaarlijks blijft ontwikkelen. ‘Over vijf jaar moet de vraag aan elke toezichthouder zijn: ben jij al RCBM-gecertificeerd’, zegt kwartiermaker en beoogd voorzitter van het RCBM en zelf al twintig jaar toezichthouder/commissaris Lizzy Doorewaard, over de ambities van het Register.

De rechtspersoon-bestuur, een dilemma voor de toezichthouder?

In situaties waarin toezicht wordt uitgeoefend door een raad van commissarissen of niet-uitvoerende bestuurders in een one-tier board, kan de figuur van rechtspersoon-bestuurder aanleiding zijn voor tal van governance vraagstukken: wie bestuurt de onderneming nu feitelijk? Een bespiegeling door Maarten Appels van Van Doorne.

Hoe word ik een betere Narcist?

Met macht is het mogelijk idealen te verwezenlijken, resultaten te boeken en zaken voor elkaar te krijgen. Maar macht brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Als machthebbers die verantwoordelijkheden veronachtzamen is het de taak van toezichthouders én stakeholders om dat te signaleren, te notificeren en uiteindelijk te corrigeren. Alec Serlie en Hanno Meyer van GITP over de rol van toezichthouders bij de schaduwkanten van macht.

Commissarissen over hun nieuwe toezichtfunctie

Edwin de Jonge, Managing Partner van Time to Hire Group, actief in recruitment process outsourcing. Nieuwe toezichtfunctie: commissaris bij Van Spaendonck Groep en de Stichting Bureau Mr. Dr. B.J.M. van Spaendonck, voorzitter remuneratiecommissie. 'Van Spaendonck was op zoek naar iemand met een ondernemersachtergrond en ervaring met startups en scale-ups, om zo beter aan te sluiten bij de nieuwe HR-initiatieven die men voor het midden- en kleinbedrijf, het mkb, aan het ontwikkelen is. Vanwege mijn achtergrond als ondernemer, investeerder en adviseur en mijn ervaring in ICT en innovatie was de link snel gelegd.'

Mutaties

De raad van commissarissen van Alfa Accountants en Adviseurs wordt uitgebreid met Angèle Loomans en Jeroen Kamphuis.
Jeroen Kamphuis was o.a. lid van het Assurance bestuur van EY Nederland. 
Angele Loomans was o.a. Directeur Management Services van Arbo Unie en Global Group HR Director van BDR Thermea.

Toezicht bij startups

Het vroegtijdig instellen van een raad van commissarissen bij startups kan een grote bijdrage leveren aan succesvolle groei. Dan moet er wel sprake zijn van een uitgebalanceerde, betrokken en onafhankelijke RvC, stelt Patricia van den Broek, zelf ervaren oprichter/aandeelhouder van startups en aankomend commissaris, op basis van een eigen onderzoek.

Governance Radar

Na de strijd tussen Donald Trump en Joe Biden in de Amerikaanse presidentsverkiezing, wacht de strijd tussen Republikeinen en Democraten om de meerderheid in de Senaat. De partij met de minderheid kan het de tegenpartij behoorlijk lastig maken door het toepassen van een beproefde vertragingstactiek. Wordt die misschien ook toegepast in de Nederlandse boardrooms? 

Vijf belangrijke toezichtvragen over het Pensioenakkoord

Tot nu toe lijken veel werkgevers rond het Pensioenakkoord vooral een afwachtende houding aan te nemen. Een grote valkuil is dat zij blijven (af)wachten en te laat in actie komen. Voor u als commissaris dan ook dé taak om het bestuur op scherp te zetten ten aanzien van het Pensioenakkoord en de urgentie om hier snel mee aan de slag te gaan. Aldus Frank Janse en Elianne Janssen, pensioenadviseurs bij KPMG Advisory.

PSV-directeur Toon Gebrands over leiderschap

Bijzondere paradox. PSV-directeur Toon Gerbrands heeft thuis een kast vol managementboeken staan. Tegelijkertijd trapt hij in zijn laatste boek 'Soms is alles wel eens waar' tegen 52 heilige managementhuisjes. ‘Ik gebruik managementboeken als basis. Daarna moet je zelf het verschil maken.’ Over de zinloosheid van heisessies, netwerkbijeenkomsten die alleen goed zijn voor de horeca en de crux van leiderschap: tijd, timing en bescheidenheid.

Digitalisering

‘Technologie doet niets zonder de mens’, vindt topcommissaris Arjen Dorland. Zonder de menskant benadeel je zowel medewerkers als klanten. Welke vragen moet een commissaris stellen over technologieprojecten? En welke aandacht verdienen de menselijke aspecten daarbij? Marc Welters van EY sprak hierover met topcommissaris Arjen Dorland.

Zorggovernance

De bestuurder niet voor de voeten lopen, maar ook: niet loslaten en niet achteroverleunen. Tijdens de eerste coronagolf werd de relatie met het bestuur zowel intensiever als meer op afstand, zo blijkt uit een NVTZ-onderzoek onder toezichthouders in de verpleeghuis- en thuiszorgsector. Andere ervaringen: gemis aan direct contact en de rol van sparringpartner en een gevoel van machteloosheid door de generieke overheidsregels.

Oordeels- en besluitvorming

Toezicht vindt plaats op basis van een afgemeten, vaak beperkte hoeveelheid tijd waarin men een veelheid aan informatie moet verwerken om daar besluiten aan te koppelen. Het is dan prettig als er, naast de grote hoeveelheid informatie, door de bestuurder duidelijkheid wordt gecreëerd door middel van aangeboden conclusies. De toezichthouder krijgt greep en kan een bepaalde mate van controle uitoefenen. Maar er zitten ook kanttekeningen aan deze zogenaamde ‘need for closure’, betoogt Anthon van der Horst, organisatiepsycholoog en executive consultant bij GITP. Zeker in coronatijd.

Sustainability

Duurzaamheid staat bij veel bedrijven en organisaties steeds hoger op de agenda. In het nieuwe publieksverslag van PwC gaan Mijntje Lückerath, professor of corporate governance en millennial expert Talitha Muusse, in gesprek over ‘duurzame vooruitgang’.

Commissarissen in het nieuws

‘Over twee weken moet duidelijk zijn welke kant het op gaat’, zegt Henk Bakker, voorzitter van de raad van commissarissen (rvc) van het Ommelander Ziekenhuis Groningen (OZG). Het ziekenhuis bij Scheemda is in grote financiële moeilijkheden. Toch heeft Bakker vertrouwen in de goede afloop. ‘We overleggen wekelijks en soms zelfs dagelijks met de raad van bestuur’, zegt Bakker. Dat geeft aan hoe moeilijk de situatie is waarin het OZG zich bevindt. De raad van bestuur (directie) van het ziekenhuis legt verantwoording af aan de rvc. Normaal vergaderen ze enkele keren per jaar met elkaar. Maar de huidige situatie is allesbehalve normaal. De toekomst van het ziekenhuis staat op het spel. ‘Daarom denken we volop mee.’

Zorgplicht werkgever

De werkgever moet medewerkers op kantoor zo goed mogelijk beschermen tegen besmettingsgevaar. De nieuwe Coronawet biedt de inspectie expliciet de mogelijkheid tot sanctioneren als een werkgever dat niet doet. De verplichting voor een veilige werkomgeving te zorgen, geldt ook voor thuiswerksituaties. Dat betekent dat de werkgever moet zorgen voor een veilige, ergonomisch ingerichte thuiswerkplek. Zelfs werkdruk valt daaronder. Een bespiegeling door Steven Sterk en Alexander Briejer, advocaten bij Van Doorne.

Governance

De dubbelrol van aandeelhouder/klant en commissaris bij shared services-organisaties leidt tot belangenconflicten en kan de aansturing verlammen en ernstig in problemen brengen. Gerard Rohaan, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst aan de hand van een casus drie alternatieve governance-scenario’s.

Hans van der Molen nieuwe toezichthouder Centrum Criminaliteitspreventie en Veiligheid

Disrupties als corona en versnelde digitalisering zorgen ervoor dat toezicht steeds dichter op het bestuur zal kruipen, voorspelt Berenschot-topman en verse CCV-toezichthouder Hans van der Molen. Als een harmonica moet toezicht zich als adviseur bemoeien met het bestuur, maar ook weer afstand nemen. ‘Maar de harmonica zal wel steeds minder ver uitrekken.' Over de zoektocht naar de rol van de ‘betrokken commissaris’ en de nieuwe toezichtfunctie van Hans van der Molen: ‘Ik wil CCV uitdagen nog meer in het private domein te doen.’

Remuneratie

Net als op de meeste zaken heeft de Covid-19-crisis ook invloed op de beloning van werknemers, onder wie bestuurders. Veel organisaties hebben te maken met tegenvallende resultaten en dat beïnvloedt de prestatie- en beloningsmodellen. ‘Of het nu gaat om het schrappen van bonussen of het aanpassen van financiële prestatiemaatstaven, organisaties zullen alles in overweging moeten nemen’, zegt PwC-expert Frank van Oirschot naar aanleiding van de 'Executive and non-executive remuneration survey 2020'.

Mutaties

Toon Corver is per 1 juli 2020 benoemd als lid rvc van Movares, op voordracht van de Ondernemingsraad. Hij is zelfstandig strategisch adviseur/interim bestuurder en toezichthouder bij diverse organisaties en daarvoor is hij o.a. CFO bij Arcadis Europe geweest. 
Hans Biesheuvel is per 1 september 2020 benoemd als voorzitter rvc van Movares. Hij is o.a. Voorzitter en Co-Founder van ONL voor Ondernemers en Directeur-Eigenaar van Habest Holding B.V.

Culturele sector verdient meer divers toezicht

De culturele sector in Nederland kent een grote verscheidenheid aan soorten organisaties: van heel klein tot best groot en van net gestart tot reeds lang gevestigd. Toch wordt er maar één model voor governance gepredikt: het model met een raad van toezicht. Uit recent onderzoek bij Nyenrode en de adviespraktijk van Berenschot blijkt dat er alternatieven zijn voor dit model die in veel gevallen beter aansluiten op de behoeften van culturele organisaties. Een warm pleidooi voor herwaardering van het bestuur-directiemodel, aan de hand van vijf doorslaggevende factoren.

Governance Radar

Opeens was er in de coronacrisis het Red Team. Als tegenhanger van het OMT. Zou zoiets ook niet corporate kunnen werken?

‘Mensenrechten zijn geen separaat onderdeel van de maatschappij’

Mensenrechten zijn een integraal onderdeel van de maatschappij en dus ook van de ondernemingen die daar deel van uitmaken. Ondanks wetgeving en beschikbare handreikingen zien we dat externe rapportage vaak beperkt blijft tot een beschrijving van het mensenrechtenbeleid. Communicatie over het risicomanagement en de uitkomsten van het beleid is voor verbetering vatbaar. Commissarissen kunnen een belangrijke rol spelen bij het ondersteunen en uitdagen van het bestuur. Concluderen Jan Niewold van EY en Gina Schuurman, associate director NLFI.

De onderneming als verantwoordelijke burger, een taak voor de toezichthouder?

De samenleving verwacht dat ondernemingen zich steeds meer rekenschap geven van de consequenties van hun handelen. Dit onderwerp verdient een prominente plek op de agenda van de raad van commissarissen, bepleit Maarten Appels van Van Doorne. ‘Het gesprek dient met bestuur en de werknemers gevoerd te worden om gezamenlijk te komen tot uitgangspunten hoe de onderneming zich dient te gedragen en wat het ‘corporate purpose’ van de onderneming is.’ 

Wat doen raden van toezicht om tot een meer diverse raad te komen?

Raden van toezicht in zorg en welzijn lijken de laatste jaren steeds een beetje meer divers te worden qua samenstelling. Welke acties worden ondernomen om diversiteit te stimuleren? Een enquête van de NVTZ geeft meer inzicht. ‘De maatschappij is meer divers dan drie leden kunnen representeren.’

Boekbespreking

Het is een vraag die zelden in toezicht wordt gesteld: hoe is het gesteld met de psychologische veiligheid in organisaties? Durven we te zeggen wat we denken? Of regeert hiërarchie? Hans van der Loo schreef er een boek over.

Commissarissen en toezichthouders in de media

De KPMG-accountants van Imtech zijn ‘als kleine kinderen naar huis gestuurd’ toen ze eind 2012 bij Imtech aan de bel trokken over mogelijke fraude bij het beursfonds. Dat stellen de curatoren van Imtech op basis van een verklaring die een van de betrokken KPMG-partners heeft afgegeven in het faillissementsonderzoek.
KPMG, dat zich laat bijstaan door advocaat Simone Hoogeveen, sprak van ‘loze verdachtmakingen’. ‘Je mag verwachten dat curatoren met overtuigend bewijs komen na de vele miljoenen die zij en hun adviseurs hebben gespendeerd aan het napluizen van onze controledossiers, onze e-mails, de e-mails van Imtech en de administratie van Imtech. Maar niets van dat alles. Het zijn loze verdachtmakingen. Om ons in diskrediet te brengen en om de Accountantskamer op een dwaalspoor te zetten.’

H