Voorbij de weerstand en zoeken naar de match

Bedrijf te leen
FAMILIEBEDRIJF

Voor een succesvolle rol als commissaris bij een familiebedrijf is het van groot belang dat zowel de familie als de commissaris zich verdiepen in elkaars verwachtingen en achterliggende motieven. Betoogt Ed van de Vijver van BDO Adviesgroep Familiebedrijven. Over een koude kermis, solvabiliteitsratio’s van 80% en al dan niet sturen op winst.

Bij veel familiebedrijven bestaat weerstand tegen het instellen van een Raad van Commissarissen. Veel bedrijfsfamilies zien de controlerende rol van commissarissen als een regelrechte inbreuk op hun onafhankelijkheidsgedachte. Ook niet elke commissaris past bij de dynamiek van een familiebedrijf. Toch kan de neutrale coachende en ondersteunende rol van een commissaris of een RvC voor veel bedrijfsfamilies een belangrijke bijdrage vormen aan objectieve zakelijke besluitvorming, gericht op de continuïteit van het bedrijf. Ook kan de RvC een rol vervullen in de onafhankelijke vaststelling van de mate waarin een bedrijfsfamilie verantwoord en duurzaam onderneemt, iets dat door de maatschappij steeds uitdrukkelijker wordt gevraagd.

Raad van advies

Toch kiezen bedrijfsfamilies vaker voor een raad van advies dan voor een raad van commissarissen. Pas als de leiding over het bedrijf bij externe niet-familieleden komt te berusten, ontstaat vanuit de familie de behoefte aan toezicht en controle en ontstaat een roep om een raad van commissarissen, waar men als familie dan ook nog het liefste zelf in plaats neemt. Bovengenoemde weerstanden en voorkeuren worden versterkt door ervaringen met en verhalen over commissarissen, die zich onvoldoende bewust zijn van het feit dat het er in familiebedrijven anders aan toegaat dan in niet-familiebedrijven. Hierdoor sluiten de ambities en vaardigheden van veel commissarissen in veel gevallen niet aan bij de verwachtingen van de desbetreffende ondernemers. Het vinden van een ‘match’ zowel voor de commissarissen als voor de bedrijfsfamilies zelf is dan ook vaak zoeken naar een speld in een hooiberg.

Filosofie van ondernemen

Daar waar bij beursgenoteerde ondernemingen winst de belangrijkste doelstelling van het ondernemen is, gaat dit criterium voor familiebedrijven over het algemeen niet op. Vanuit de onafhankelijkheidsgedachte van bedrijfsfamilies en de daaraan gekoppelde lange termijnvisie, is continuïteit het belangrijkste doel. Winst is weliswaar een wezenlijk middel om dit doel te verwezenlijken, maar geen doel op zich. Bedrijfsfamilies  verwezenlijken hun doelstellingen door te streven naar een zo hoog mogelijk eigen vermogen. Solvabiliteitsratio’s van boven de 80% zijn in familiebedrijven dan ook geen uitzondering. Als je als commissaris probeert te sturen op voor beursgenoteerde bedrijven geldende economische principes kom je in veel gevallen van een koude kermis thuis. Zeker in het midden- en kleinbedrijf zijn ondernemersfamilies zich niet altijd even bewust van hun hier beschreven drijfveren. Daardoor communiceren zij deze ook onvoldoende met andere stakeholders, met wederzijds onbegrip als gevolg. De lange termijn visie van bedrijfsfamilies wordt het beste geïllustreerd met een uitspraak van Peter Swinkels van Bavaria, een aantal jaren geleden in een interview bij Pauw & Witteman: ‘Wij hebben het bedrijf te leen van de volgende generatie.’ In plaats van een focus op dividend kennen bedrijfsfamilies meer waarde toe aan rentmeesterschap. Vrij vertaald is dat ‘het zorgvuldige en verantwoordelijke beheer van iets dat aan iemands zorg is toevertrouwd’.

Objectiviteit

Eén van de vaak ontbrekende aspecten in de strategie en het management van familiebedrijven is objectiviteit. Een raad van advies of een raad van commissarissen kan hierin adequaat voorzien, mits de desbetreffende leden daarvan voldoende kennis en inzicht bezitten over de specifieke kenmerken en dynamiek in familiebedrijven. Daarnaast is er een toenemende druk vanuit de maatschappij op verantwoord en duurzaam ondernemen. Hoewel bedrijfsfamilies deze thema’s over het algemeen hoog in het vaandel hebben staan, groeit de behoefte aan de onafhankelijke vaststelling daarvan.

In elkaar verdiepen

Voor een succesvolle rol als commissaris bij een familiebedrijf is het van groot belang dat zowel de bedrijfsfamilie als de commissaris zich verdiepen in elkaars verwachtingen en achterliggende motieven. Bij het  verkennen van de mogelijkheden voor een samenwerking, dient men de bovenstaande zaken uitvoerig en diepgaand met elkaar te bespreken en op elkaar af te stemmen. Mensen die een commissariaat in een familiebedrijf ambiëren zouden zich eerst moeten verdiepen in de specifieke kenmerken en dynamiek van familiebedrijven. Enerzijds wordt dan duidelijk of een dergelijke omgeving bij ze past en anderzijds vergroten zij met die kennis hun toegevoegde waarde voor die doelgroep en daarmede hun kansen op een vruchtbare en uitdagende samenwerking.

Ed van de Vijver is Senior Adviseur bij de BDO Adviesgroep Familiebedrijven. Sinds 2010 organiseert BDO Adviesgroep Familiebedrijven met veel succes twee maal per jaar een Masterclass Extern Bestuur, speciaal bedoeld voor bestuurders in familiebedrijven, die niet tot de familie behoren. 

http://www.bdo.nl

Auteur(s)
Ed van de Vijver
Dit artikel is gepubliceerd in
GU2014sep

Nationaal Register

Jan van Nassaustraat 93
2596 BR Den Haag
T 070-324 30 91
info@nationaalregister.nl

Volg ons op social media

Governance Update nieuwsbrief