Een bedrijf als Denemarken

Column

Ruud Kok, managing partner Corporate Governance Services van PwC, trekt parallellen tussen het gedachtegoed van filosoof Fukuyama over de governance van staten en het bestuur van bedrijven. Over zonnekoningen, tegenmacht, de gevolgen van participatie en transparantie en de wereld als één groot Denemarken.

‘De wereldberoemde politicoloog en filosoof Francis Fukuyama was te gast bij PwC. Hij gaf daar lezingen in het kader van programma’s die PwC organiseert voor CFO’s en commissarissen. Fukuyama legde in zijn betoog het accent op de governance van moderne staten. De parallel ligt voor de hand: de governance van bedrijven en organisaties berust (min of meer) op dezelfde pijlers die Fukuyama beschrijft. Een moderne politieke orde kent drie pijlers. Allereerst een sterke , onpersoonlijke (niet van “vriendjes” afhankelijke), neutrale staat, die in staat is wetgeving tot uitvoering te brengen en belastingen kan innen. De tweede pijler is die van de rechtsorde: de acceptatie en erkenning van wetten en regelingen. De derde pijler is die van “instituties van accountability”: democratische organen die het afleggen van rekenschap organiseren.

Drie pijlers in een onderneming

Een moderne onderneming kent ook die drie pijlers. De organisatie heeft een duidelijke strategie, gericht op de lange termijn (pijler 1). Een directie of bestuur laat zich leiden door deze stip op de horizon en functioneert daardoor slagvaardig en beslist. Dit moderne bedrijf en dit moderne bestuur kent ook een rechtsorde: de erkenning van werknemers, klanten, leveranciers en andere stakeholders van de wijze waarop de organisatie is georganiseerd en van de te leveren of geleverde diensten en producten (pijler 2). Die onderneming organiseert ook zijn eigen tegenspraak. Die tegenspraak kan komen van een ondernemingsraad, maar misschien nog wel meer van zijn raad van commissarissen die besluiten van de directie langs de ferm gekozen meetlat van de strategie legt en van andere betrokkenen, bijvoorbeeld via social media. Een modern bedrijf toetst zijn besluiten aan de verwachtingen van een brede groep stakeholders (pijler 3). Het functioneert niet in een vacuüm, maar gaat een zorgvuldige en robuuste dialoog aan met zijn omgeving, die groter is dan alleen de aandeelhouders, én legt daarover verantwoording af in een (“integrated”) jaarverslag.

Het gaat om de balans

Het interessante van Fukuyama’s betoog is dat de aanwezigheid van die pijlers in een land an sich niet genoeg is. Het gaat hem vooral om de manier waarop deze zich tot elkaar verhouden en met elkaar in balans zijn. Hij toont zich bijvoorbeeld behoorlijk kritisch ten opzichte van zijn eigen Verenigde Staten. De drie pijlers zijn daar weliswaar allemaal aanwezig, maar de rechtsorde (pijler 2) wordt daar op dit moment behoorlijk verzwakt door de geïnstitutionaliseerde tegenmacht (pijler 3): in het gepolariseerde politieke klimaat ondermijnen de checks & balances de broodnodige politieke besluitvorming.

Zelfde dilemma’s

Ik kan het niet nalaten de vergelijking te trekken met corporate governance. Ik denk ook dat een sterk bestuur, maar wel een bestuur dat in evenwicht wordt gehouden door een tegenmacht en een bestuur dat verantwoording aflegt, de beste garantie is voor de lange termijn. Kennen we bijvoorbeeld niet allemaal de verhalen over "zonnekoninggedrag"? Aan de andere kant: Fukuyama waarschuwt ook voor de gevolgen van steeds verdere participatie in en transparantie van het politieke proces, omdat dit de legitimiteit van regeringen kan ondermijnen. Regeren vereist leiderschap en het nemen van beslissingen. Als alles transparant is, is er bijna geen ruimte meer voor beraadslagingen en overwegingen, beargumenteert hij. Staan huidige directies in de wereld met sociale media niet voor dezelfde dilemma’s?

Mythische plaats

“We proberen landen als Afghanistan en Somalië om te vormen tot Denemarken”, stelde Fukuyama. Hij voegde daar aan toe dat als hij praat over Denemarken hij het niet zozeer heeft over het Noord-Europese land, maar over een soort mythische plaats, waar een schone (niet-corrupte) overheid prima functionerende instituties bestuurt en waar het welvaarspeil hoog is. Misschien moet elk bedrijf er dus naar streven Denemarken te zijn…’

Klik hier voor een verslag van de lezing(en) van Fukuyama.  

Auteur(s)
Ruud Kok
Dit artikel is gepubliceerd in
GU2014apr

Nationaal Register

Jan van Nassaustraat 93
2596 BR Den Haag
T 070-324 30 91
info@nationaalregister.nl

Volg ons op social media

Governance Update nieuwsbrief